Ngày nay, các hành vi vô đạo đức trong kinh doanh diễn ra ngày càng nhiều. Khi thực hiện đào tạo chuyên môn về kinh doanh thì việc đào tạo cho sinh viên về cách xử lý các hành vi vô đạo đức này là vô cùng cần thiết và nó sẽ trở thành một kĩ năng vô cùng hữu ích làm hành trang cho sinh viên bước vào đời. Cùng VnResource tìm hiểu về cách đưa sinh viên đối diện trực tiếp với các chủ đề về hành vi vô đạo đức trong kinh doanh và làm sao để tạo ra cuộc tranh luận xoay quanh chủ đề một cách hiệu quả nhất đến từ giáo sư G. James Lemoine tại khoa quản trị của đại học Buffalo (Mỹ)!
Thành công trong thế giới kinh doanh hiện đại ngày càng đòi hỏi phải vượt qua những tình huống khó xử về đạo đức như:
- Điều gì xảy ra khi quy tắc ứng xử của một công ty không phù hợp với giá trị của nhân viên?
- Làm thế nào để bạn định hướng các tầm nhìn khác nhau về Đa dạng sắc tộc, Công bằng và Hòa nhập (DEI)?
- Trách nhiệm của doanh nghiệp đối với việc bảo vệ môi trường là gì?
- Một công ty có nên có quan điểm chính trị?
Đây không phải là những câu hỏi tương đối đơn giản trong môn học đạo đức kinh doanh năm ngoái, chẳng hạn như liệu có nhận hối lộ hay không? hoặc liệu có nên chịu đựng bất kỳ hình thức quấy rối tình dục nào hay không?. Đây là những câu hỏi đạo đức (và đôi khi là chính trị) mà không có câu trả lời rõ ràng và chính xác. Sự phổ biến và tầm quan trọng ngày càng tăng của những vấn đề này cho thấy sinh viên phải sẵn sàng giải quyết chúng một cách xây dựng khi họ bước vào thế giới kinh doanh.
Tuy nhiên, bằng chứng cho thấy những vấn đề đạo đức phức tạp này chính xác là những vấn đề mà cả sinh viên và giảng viên đều sợ phải đề cập đến trong lớp. Một cuộc khảo sát gần đây của Tổ chức Quyền cá nhân và Biểu hiện (Foundation for Individual Rights and Expression) cho thấy 91% giảng viên ít nhất “có khả năng” sẽ không nói ra ý kiến của mình về các chủ đề gây tranh cãi về mặt đạo đức vì sợ bị trả thù. Một cuộc khảo sát sinh viên của cùng một tổ chức cho thấy 83% sinh viên đại học cho biết họ tự kiểm duyệt vì sợ phản ứng dữ dội. Vậy làm thế nào chúng ta có thể chuẩn bị đầy đủ hành trang cho sinh viên của mình để giải quyết những hành vi sai trái về đạo đức và trở thành những nhà lãnh đạo kinh doanh có đạo đức nếu cả chúng ta và học sinh của mình đều ngại việc bàn luận các hành vi đó?
Câu hỏi này không có câu trả lời dễ dàng, nhưng đó là câu hỏi mà tác giả đã thử nghiệm với tư cách là người hướng dẫn môn học Đạo đức kinh doanh cốt lõi cho sinh viên MBA tại Đại học Buffalo. Mục đích của lớp học này là dạy sinh viên cách giải quyết các vấn đề đạo đức và gây tranh cãi với tư cách là người lãnh đạo tổ chức, cách duy nhất để làm như vậy là nói rõ ràng về quan điểm của mọi người đối với các câu hỏi như trách nhiệm của các bên liên quan, các sự kiện liên quan đến chính trị và Chính xác thì chữ “E” trong DEI tượng trưng cho con người.
Trong lớp học này, giáo sư đã tạo điều kiện cho các sinh viên trò chuyện công bằng và tôn trọng xung quanh về những chủ đề rất nhạy cảm này, từ bản chất của khoảng cách tiền lương giữa các chủng tộc đến việc tổ chức tài trợ cho việc phá thai. Tôi tin rằng lớp học đã thành công vì học sinh muốn thảo luận về những chủ đề này trong một môi trường cởi mở và không sợ hãi, đồng thời vì họ coi lớp học là một môi trường an toàn để làm điều đó. Dưới đây là sáu cách tôi đã cố gắng xây dựng văn hóa học tập như thế này:
1. Đặt ra các quy tắc cơ bản cho cuộc thảo luận trong lớp vào ngày đầu tiên
Hãy cho sinh viên của bạn biết vào ngày đầu tiên cũng như trong giáo trình của bạn rằng lớp học đôi khi sẽ đề cập đến các chủ đề mà một số người có thể thấy gây tranh cãi về mặt đạo đức hoặc chính trị. Sinh viên có thể nghe thấy những điều họ không đồng ý, thách thức cách họ nhìn nhận về những vấn đề xung quanh. Đây là một điều tốt, vì một trong những điểm quan trọng nhất của giáo dục đại học là mở rộng cách chúng ta nhìn nhận về thế giới. Suy cho cùng, việc tiếp nhận nhiều quan điểm mới sẽ tạo ra khả năng nảy sinh những ý tưởng và quan điểm mới (đó là một trong những lợi ích chính của hình thức đa dạng ở nơi làm việc).
Hơn nữa, rất có thể khi bắt đầu phát triển sự nghiệp của mình, sinh viên sẽ thường xuyên gặp phải những đồng nghiệp và người quản lý có quan điểm mà họ không đồng tình và họ nên sẵn sàng nói chuyện và làm việc với họ. Debra Mashek của Học viện Heterodox đã đưa ra một số hướng dẫn chi tiết trong giáo trình nhằm thúc đẩy sự đa dạng về quan điểm, chẳng hạn như ý tưởng rằng học sinh nên “đối xử tôn trọng với mọi thành viên trong lớp, ngay cả khi bạn không đồng ý với quan điểm của họ” và hãy nhớ rằng “không có ý tưởng nào là không được xem xét và tranh luận về nó.”
![Có nên cho sinh viên thảo luận về các vấn đề vô đạo đức trong kinh doanh](https://blog.vnresource.vn/wp-content/uploads/2024/07/Có-nên-cho-sinh-viên-thảo-luận-về-các-vấn-đề-vô-đạo-đức-trong-kinh-doanh-.png)
2. Làm rõ rằng việc tôn trọng ý kiến của người khác không có nghĩa là từ bỏ ý kiến của mình
Vào ngày đầu tiên đến lớp, tôi cũng nói với học sinh của mình rằng mục đích hiểu được quan điểm và logic đằng sau lập luận của người khác không phải là họ cần phải từ bỏ niềm tin của chính họ. Đúng hơn là học cách làm việc hiệu quả cùng với những người có quan điểm đạo đức khác nhau và cách rút ra những ý tưởng tốt nhất từ những quan điểm đa dạng đó.
Một lợi ích khác là nhận ra ý kiến của riêng bạn có thể không chính xác hoặc không đầy đủ, điều này cho phép bạn trưởng thành và trở nên khôn ngoan hơn. Và lợi ích cuối cùng là, bằng cách hiểu lý do tại sao ai đó không đồng ý với bạn và đưa ra lập luận của bạn theo quan điểm của họ chứ không phải của riêng bạn, bạn sẽ thuyết phục họ rằng quan điểm của bạn là đúng đắn về mặt đạo đức. Nghiên cứu chỉ ra rằng quá trình định hình đạo đức này – dựa trên những điều quan trọng đối với người khác để thuyết phục họ rằng quan điểm của bạn là có giá trị – là quá trình tuyệt vời để tập hợp các nhóm đối lập lại với nhau và cho phép những người có quan điểm chính trị đối lập thuyết phục lẫn nhau.
3. Sử dụng cuộc bỏ phiếu ẩn danh để bắt đầu cuộc trò chuyện
Một cách đơn giản để đưa ý kiến đóng góp không có rủi ro vào các vấn đề đạo đức hóc búa là sử dụng phần mềm bỏ phiếu ẩn danh để bắt đầu. Ví dụ: tôi sử dụng PollEverywhere trong mọi lớp học (nhưng thường xuyên hơn vào đầu học kỳ) để cho phép sinh viên bỏ phiếu ẩn danh về các chủ đề như đạo đức của việc tuyển dụng những người từng bị kết án tù – liệu công ty có hợp đạo đức hay không và khi nào thì việc đó là hợp đạo đức; Sa thải nhân viên và khuynh hướng chính trị của họ. Việc chia sẻ kết quả tổng hợp với cả lớp có thể đóng vai trò là bước đệm tự nhiên để thảo luận về lý do các bạn cùng lớp có thể nhìn nhận những vấn đề giống nhau theo những cách khác nhau.
Việc xem tất cả các kết quả này cùng nhau cũng có thể hữu ích trong việc chứng minh sự đa dạng trong quan điểm của sinh viên. Nghĩa là, sinh viên có thể cảm thấy rằng họ là người duy nhất có quan điểm thiểu số và việc thấy những người khác chia sẻ quan điểm đó có thể khuyến khích họ phát biểu thoải mái hơn về quan điểm đó. Tương tự như vậy, những sinh sinh viên có quan điểm thuộc đa số (hoặc thực sự là bất kỳ quan điểm nào) có thể cho rằng mọi người đều tin vào quan điểm giống nhau của họ. Biết rằng các bạn cùng lớp của họ – những người được cho là thông minh và tử tế, bao gồm cả một số bạn bè của họ – không đồng ý với họ, họ có thể mở rộng tầm mắt để nhận ra rằng những đồng nghiệp giỏi và thông minh cũng có thể không đồng ý.
4. Thấm nhuần việc bất đồng ý kiến nhưng vẫn tôn trọng nhau
Việc không đồng ý với các nhân vật có thẩm quyền một cách tôn trọng là dấu hiệu của tư duy phê phán, vốn là những năng lực thiết yếu ở nơi làm việc hiện đại. Tôi chia sẻ với các sinh viên của mình rằng, khi còn là giám đốc công ty, tôi biết được rằng những nhân viên nhiệt tình phản đối những kế hoạch mà tôi hoặc công ty đã hình dung ra thường là những người quan tâm nhất. Và vì lập luận của họ đến từ những quan điểm đa dạng khác với quan điểm của tôi nên quan điểm của họ cũng xứng đáng được xem xét cẩn thận.
Tôi khuyến khích sinh viên của mình đóng vai “người bào chữa”, ngay cả đối với những ý tưởng ban đầu có vẻ đúng. Họ thường xuyên lợi dụng điều này – đôi khi theo nghĩa đen, bằng cách nói với một người bạn cùng lớp, “Tôi đang đóng vai người bào chữa ở đây, nhưng nếu thay vào đó có người nghĩ X thì sao?”. Tôi thường nói với sinh viên rằng các bạn sẽ không bao giờ bị phạt vì không đồng tình với tôi hoặc thắc mắc điều gì đó tôi nói, miễn là các bạn tôn trọng quan điểm của nhau, đó cũng là tiêu chuẩn mà tôi mong đợi sinh viên yêu cầu tôi phải tuân theo.
“Tôn trọng” có vẻ mơ hồ, nhưng đó là một từ mà hầu hết học sinh dường như hiểu theo bản năng và diễn giải tương tự theo tính xây dựng. Sự bất đồng tôn trọng đòi hỏi phải thu hút những quan điểm có vẻ đối lập với sự tò mò hơn là xúc phạm; tìm hiểu về động cơ và logic đằng sau quan điểm đối lập (thay vì cho rằng không có); và có lẽ quan trọng nhất là ngăn bản thân đi đến kết luận rằng những người không đồng ý với bạn hẳn là những người thiếu hiểu biết.. Tôi giải thích điều này cho sinh viên vào ngày đầu tiên đến lớp và giải thích các ví dụ cả sau đó và trong tuần tiếp theo, tôi tranh luận theo hướng rất tôn trọng họ về cả những chủ đề gây tranh cãi. Tôi hứa với họ rằng họ sẽ được đánh giá ít hơn về nội dung các quan điểm đạo đức của họ mà nhiều hơn về việc họ có thể tranh luận những quan điểm đó một cách thông minh, tôn trọng và thực sự thuyết phục như thế nào. Tôi tin rằng điều này đặt ra tiền lệ cho cả lớp, thiết lập văn hóa an toàn tâm lý của chúng ta.
Xem thêm: Làm thế nào để tạo tư duy kinh doanh cho sinh viên?
![Có nên cho sinh viên thảo luận về các vấn đề vô đạo đức trong kinh doanh](https://blog.vnresource.vn/wp-content/uploads/2024/07/Có-nên-cho-sinh-viên-thảo-luận-về-các-vấn-đề-vô-đạo-đức-trong-kinh-doanh-1.png)
5. Nhắc nhở sinh viên rằng ý kiến của bạn không tự động là ý kiến “đúng”
Nghiên cứu cho thấy sinh viên thường sợ giáo sư sẽ không đồng tình với ý kiến của họ về các vấn đề gây tranh cãi và sau đó khiến họ xấu hổ, và điều này khiến sinh viên không thể tham gia đầy đủ vào các cuộc thảo luận. Tôi muốn áp dụng khái niệm ý tưởng của Mashek, được đề cập trước đó, như một quy tắc cuối cùng trong lớp học: “không có ý tưởng nào là không bị xem xét kỹ lưỡng và tranh luận, ngay cả những ý tưởng do giáo sư của bạn nêu ra”. (Văn bản in nghiêng là phần bổ sung của tôi.) Điều này khuyến khích tư duy phản biện và truyền đạt rằng tôi đang “nói chuyện”, trong đó tôi tôn trọng và thu hút những ý tưởng khác với ý tưởng của tôi. Đây là điểm chính của ngày đầu tiên đến lớp, tôi bắt đầu cuộc thảo luận với việc giới thiệu bản thân và giáo trình trong lớp. Tôi nhận thấy rằng một trong những cách mạnh mẽ nhất để thuyết phục học sinh rằng họ thực sự có thể thoải mái nói lên những quan điểm đạo đức khác nhau là đảm bảo với họ rằng tôi không cố gắng truyền bá cho các bạn những quan điểm về đạo đức. Nghĩa là, tôi nói với họ rằng tôi có quan điểm rất mạnh mẽ về các vấn đề đạo đức kinh doanh mà chúng ta sẽ giải quyết trong suốt lớp học, cũng như tôi có một số quan điểm chính trị rất mạnh mẽ; nhưng nếu tôi làm đúng công việc của mình, họ sẽ không bao giờ biết ý kiến của tôi là gì. Công việc của chúng ta với tư cách là những nhà giáo dục không phải là thuyết phục học sinh rằng quan điểm của chúng ta là đúng đắn về mặt đạo đức; công việc của chúng tôi là cung cấp cho họ những góc nhìn đa chiều họ cần để rút ra kết luận của riêng mình một cách thông minh, làm việc hiệu quả cùng với những người không đồng ý với họ và học cách vừa thuyết phục vừa được người khác thuyết phục.
6. Tạo ra tư duy đa chiều giúp sinh viên tư duy từ hai phía
Học sinh của chúng tôi sẽ làm việc với những người có quan điểm và quan điểm đa dạng trong suốt quãng đời còn lại của họ, vì vậy một trong những điểm quan trọng nhất trong lớp của tôi là chứng minh cho học sinh thấy rằng những người tử tế và thông minh có thể nhìn nhận các vấn đề đạo đức theo những cách khác nhau. Tôi nói với học sinh của mình rằng họ thường nghe thấy tôi tranh luận cả hai mặt của một vấn đề nhất định và họ không nên cho rằng chỉ vì tôi tranh luận một điểm có nghĩa là tôi đồng ý với quan điểm đó. Đúng hơn, tôi đủ chín chắn và đủ vững tin vào niềm tin của mình để thừa nhận rằng có thể đạt được những điểm tốt ngay cả đối với những quan điểm mà tôi không đồng ý. Đó là năng lực mà tôi hy vọng họ phát triển, bởi vì nếu họ có thể nhìn thấy điểm tốt ngay cả ở những điểm và những người mà họ phản đối, họ sẽ được trang bị tốt hơn để hiểu và cộng tác với họ một cách hiệu quả.
Một trong những phương pháp yêu thích của tôi để đạt được điều này là khuyến khích và thậm chí buộc học sinh của tôi tranh luận về các quan điểm theo những cách mà cá nhân họ không đồng ý. Tôi đề nghị với học sinh của mình rằng họ nên thảo luận các vấn đề trong lớp không nhất thiết phải là “Đây là điều tôi tin” mà thường xuyên hơn là “Nếu ai đó tin vào điều này thì sao?” Nghĩa là, tôi khuyến khích họ trình bày những quan điểm mà họ có thể tưởng tượng là sẽ có người khác tranh luận, ngay cả khi cá nhân họ không tin vào những niềm tin đó. Kết quả là không ai trong lớp có thể chắc chắn rằng điều họ đang tranh luận thực sự là niềm tin của chính họ; thay vào đó, nó được xem như một bài tập luyện tư duy, khiến ít có chỗ cho những đánh giá hoặc chỉ trích cá nhân. Hơn nữa, tôi kết hợp các cuộc tranh luận vào lớp học của mình, trong đó học sinh phải luân phiên tranh luận cả hai mặt của một vấn đề đạo đức kinh doanh và một trong những tiêu chí chấm điểm của tôi là nếu tôi có thể biết cá nhân họ đang đứng về phía nào của lập luận thì họ sẽ mất điểm.
Những cuộc tranh luận này diễn ra thường xuyên trong suốt học kỳ, với mỗi tình huống khó xử trong kinh doanh cụ thể khác nhau được giao cho mỗi cuộc tranh luận. Tôi chia sẻ vấn đề nan giải cần phải thảo luận với các sinh viên một tuần trước cuộc tranh luận để họ có thời gian chuẩn bị lập luận. Các sinh viên của tôi đã nói với tôi rằng việc buộc phải suy nghĩ thấu đáo cả hai mặt của những vấn đề phức tạp lúc đầu rất khó khăn và chắc chắn không diễn ra một cách tự nhiên, nhưng sau khi bắt đầu thực hiện việc đó trong lớp, các em thấy mình làm việc đó theo bản năng bên ngoài lớp học với những người bạn và gia đình. Nhiều người trong số họ cảm ơn tôi vì đã giúp họ học cách làm điều đó.
=======================
VnResource Software Solutions & ICT Service
Website: https://vnresource.vn/giai-phap/phan-mem-quan-ly-dao-tao/
Hotline: 0914.004.800
Trụ sở 3 miền:
TP Hồ Chí Minh:
- 41/7 Phạm Ngũ Lão, Phường 3, Gò Vấp, TP.HCM
- 06 Nguyễn Trung Trực, Phường 5, Bình Thạnh, TP.HCM
Đà Nẵng: Tầng 4, 324 Nguyễn Hữu Thọ, Q. Cẩm Lệ, Tp. Đà Nẵng
Hà Nội: Tầng 4, Số 84 Duy Tân, Q. Cầu Giấy, Tp. Hà Nội